چکیده

فرهنگ‌های عصر آهنی خراسان به‌طور کامل با نظریات تحولی و شاخصه‌های فرهنگ عصر آهن نیمه غربی ایران متفاوت است. فرهنگ‌های عصرآهنی خراسان، شامل دو فرهنگ کاملا متفاوت از نظر مواد فرهنگی و شاکله‌های زیستی هستند که فرهنگ‌های یاز با شاخصه سفال دست‌ساز با نقوش ابتدایی(1500 یا 1650 – 300ق.م) و داهستان با شاخصه سفال خاکستری(1400-500ق.م) نام دارند. از دیدگاه باستان شناسان روسی و به عقیده برخی پژوهشگران، این فرهنگ‌های نوظهور به نوعی تداوم یافته دوره مفرغ جدید است. آنچه در این بین حایز اهمیت است، بی‌توجهی باستان‌شناسان شوروی سابق در برهه زمانی سده هشتم و هفتم ق.م، 550 تا 300 ق.م و 330 تا 217ق.م به امپراطوری، مادها، هخامنشی و سلوکیان بوده است. جایگاه سیاسی این سلسله‌ها در تقسیم بندی عصرآهن منطقه از مهم‌ترین سوالات پژوهش محسوب می‌شود. این در حالی است که مواد فرهنگی شاخص حکومت هخامنشی و هلنیستی در این حوزه یافت و بارها از ساتراپ‌ها و آپارخی‌های این دو حکومت در شمال شرق ایران نام برده شده است. داده‌های زمانی دوره مادی، هخامنشی و هلنیستی در خراسان و دشت گرگان، اغلب داده‌های هزاره اولی معرفی ‌شده که درگیر فرضیه‌های ورود یا عدم ورود اقوام آریایی به ایران بوده. در پژوهش پیش‌رو تلاش می‌شود با اتخاذ مبانی جامعه‌شناختیِ سیاسی، تقسیم‌بندی گاهشناختی جدیدی را برای عصرآهن خراسان ارائه نماییم. نتایج پژوهش بیانگر، شناخت و استحصال سنگ آهن در دوره مفرغ جدید است. در برهه زمانی گذار از دوره مفرغ جدید به عصرآهن، بدلیل فروپاشی ساختارهای سیاسی، مردم ساکن شهرهای بزرگ، به صورت گروه‌های قومی در سطح منطقه ساکن و برحسب دانش و دارائیشان، دست به تولیدات غیر تخصصی زدند؛ علاوه براین بدلیل از بین رفتن تمامیت ارضی، برخی از اقوام فرهنگ‌های همجوار اعم از مردمان ساکن در دشت گرگان و مردمان فرهنگ آندرونو در بخش‌هایی از سرزمین خراسان بزرگ، ساکن شدند و مولفه‌های فرهنگ به اصطلاح عصرآهن را پدید آوردند. با این تفاسیر، تحولات اجتماعی از دوره مفرغ جدید تا شکل‌گیری سلسله‌های حکومتی دوره تاریخی در خراسان نادیده انگاشته شده که شامل دوره گذار، دوره فرا مادی، هخامنشی و سلوکی است که از نظر زمانی در تقسیم‌بندی عصرآهن قرار گرفته و در تاریخ سیاسی این منطقه نادیده انگاشته شده است.

کليدواژه ها

خراسان، عصرآهن، چالش‌های گاهشناختی، دوره فرا مادی، هخامنشی، سلوکی

کد مقاله / لینک ثابت به این مقاله

برای لینک دهی به این مقاله، می توانید از لینک زیر استفاده نمایید. این لینک همیشه ثابت است :

نحوه استناد به مقاله

در صورتی که می خواهید در اثر پژوهشی خود به این مقاله ارجاع دهید، به سادگی می توانید از عبارت زیر در بخش منابع و مراجع استفاده نمایید:
داوری، محمدصادق، باصفا، حسن، 1400، ارزیابی و چالش‌های گاهشناختی فرهنگ عصر آهن در خراسان؛ لزوم تقسیم‌بندی جامعه‌شناختیِ سیاسی به جای تقسیم بندی کلاسیک، دومین کنفرانس ملی دوسالانه باستان شناسی و تاریخ هنر ایران، http://openaccess.ir/c/arcart2/paper_75999

دیگر مقالات این رویداد

تجزیه عنصری سکه های ناصرالدین شاه قاجار ضرب شده در سیستان به روش پیکسی

مطالعه تطبیقی ساز عود در نگارگری مکتب هرات و مکتب دوم تبریز

شناسایی مَسلَحه های مازندران بر اساس منابع تاریخی و پژوهش های باستان شناسی (حدفاصل نکا تا ساری)

کاربرد تحلیل خوشه اي در باستان شناسی

نگاهی اجمالی به زندگانی محمد بن خفیف شیرازی و معرفی ضرابخانه شیخ کبیر در دوره ایلخانان مغول

نماد شناسی رنگ قرمز در هنر ترکمن

بررسی تاثیرگذاری فرهنگی ایران، میان‌رودان و مصر بر آیین‌های مذهبی مردمان تیماء در عربستان بر اساس یادمان‌های سنگی الحمراء

نماد شناسی نقوش آئینی علم های مذهبی ایران

پژوهشی بر استوپاهای بودایی شهر لوگر در افغانستان

تزئینات وابسته به بنا در شاه نشین خانه سلطان بیگم شجاعی